Zuid-Duitse Turmuhr

7 foto's: Zuid-Duitse Turmuhr

Beschreibung

Rijk uitgevoerde verticale tafelklok, een z.g Türmchenuhr, met mechaniek, ca. 1575

Bijzonder fraaie tafelklok met carrousel, voorstellende een jachttafereel: de
godin Artemis (Diane), de god Actaion met een aantal dieren.

Kast
De vuurvergulde gegoten messing kast heeft de vorm van een toren en is aan
alle zijden rijk gegraveerd en geciseleerd. De toren heeft meerdere
verdiepingen, elk met een andere functie. Het middenstuk bevat het uurwerk
met aan de achterzijde twee opwindgaten voor gaand- en uurslagwerk. Aan de
voorzijde wordt de tijd aangegeven door een geblauwd stalen uurwijzer op een
Romeinse cijferring (I-XII) met naar binnen toe een Arabische cijferring (13-24).
Achter de wijzer bevindt zich een wekkerschijf voor het instellen van de wektijd
m.b.v. de staart van de uurwijzer. Onder de hoofdwijzerplaat is een secundaire
ring voor de aanduiding van de kwartieren. Op de achterzijde wordt de stand
van het uurslagwerk (boven) aangegeven terwijl de onderste ring voor de
reglage van het gaandwerk is. Ook is er een gaatje waardoor het slagwerk zo
nodig met een pennetje op slag gebracht kan worden. Op de eerste verdieping
bevindt zich het belhuis waarin de bel voor het uurslagwerk is ondergebracht,
die is omgeven door een opengewerkte galerij, met rondom steunberen en op
de hoeken vier gemodelleerde pinakels. Een verdieping hoger is de carrousel
te zien in een slanke zuilengalerij met bogen, omgeven door een reeks slank
gevormde pinakels. Het geheel wordt bekroond door een torenspits en rust op
een brede, gerende voet op kussenvormige pootjes.

Uurwerk
Het nagenoeg geheel ijzeren uurwerk met een gangduur van een etmaal heeft
gaandwerk met balans en varkenshaarreglage, uurslagwerk, dat slaat op de grote bel
en kwartierslagwerk (ondergebracht in de voet), dat elk kwartier aangeeft (resp.
1,2,3,4 keer) op een kleinere bel, eveneens in de voet. Tijdens het slaan van de
kwartieren draait de carrousel met Actaion en de dieren rondom de tegengesteld
draaiende Artemis. Na het slaan van het vierde kwartier volgen de uurslagen waarbij
de jager Actaion zijn speer naar een opspringend konijn gooit. Het wekkerwerk is
aan de zijkant van het uurwerkhuis geplaatst en kan worden opgewonden met een
sleutel door een gat in de zijdeur.
Opmerking
De klok is enkele jaren geleden gerestaureerd en bevindt zich in uitermate goede
staat.

Achtergrond
Nadat de klokkenmakerij zich vanuit Italië had verspreid naar Duitsland, ontstond in de
Zuid-Duitse steden al spoedig een bloeiende bedrijvigheid op dit gebied, met name in
de tweede helft van de 16de eeuw en het begin van de 17de. De dertigjarige oorlog
(1618-48), die praktisch geheel Europa meesleurde, was een van de hoofdfactoren die
het dagelijkse leven zo onder druk zetten dat dit een funeste invloed had op de
klokkennijverheid, waaraan dan ook langzamerhand een eind kwam. Via Holland en in
zekere mate ook Frankrijk (hugenoten) verplaatste het centrum van de klokkenmakerij
zich in de tweede helft van de 17de eeuw naar Londen. Deze tafelklok werd dus
gemaakt tijdens de hoogtijdagen van de Duitse uurwerkmakerskunst.

Literatuur
Klaus Maurice, Die deutsche Räderuhr, München, 1976, blz. 121, afb. 122.

Eigenschaften

Herkunft Germany
Zeitraum 1575
Höhe 49 cm
Breite 21,5 cm
Tiefe 21,5 cm
Referenz 00479
Preise auf Anfrage

ontwerp & realisatie: Mecano.nl creatieve communicatie