Zuid-Duits Türmchenuhr

7 foto's: Zuid-Duits Türmchenuhr

Omschrijving

Rijk uitgevoerde verticale tafelklok, een z.g Türmchenuhr, met mechaniek, ca. 1575

Bijzonder fraaie tafelklok met carrousel, voorstellende een jachttafereel: de godin Artemis (Diane), de god Actaion met een aantal dieren.

Kast
De vuurvergulde gegoten messing kast heeft de vorm van een toren en is aan alle zijden rijk gegraveerd en geciseleerd. De toren heeft meerdere verdiepingen, elk met een andere functie. Het middenstuk bevat het uurwerk met aan de achterzijde twee opwindgaten voor gaand- en uurslagwerk. Aan de voorzijde wordt de tijd aangegeven door een geblauwd stalen uurwijzer op een Romeinse cijferring (I-XII) met naar binnen toe een Arabische cijferring (13-24). Achter de wijzer bevindt zich een wekkerschijf voor het instellen van de wektijd m.b.v. de staart van de uurwijzer. Onder de hoofdwijzerplaat is een secundaire ring voor de aanduiding van de kwartieren. Op de achterzijde wordt de stand van het uurslagwerk (boven) aangegeven terwijl de onderste ring voor de reglage van het gaandwerk is. Ook is er een gaatje waardoor het slagwerk zo nodig met een pennetje op slag gebracht kan worden. Op de eerste verdieping bevindt zich het belhuis waarin de bel voor het uurslagwerk is ondergebracht, die is omgeven door een opengewerkte galerij, met rondom steunberen en op de hoeken vier gemodelleerde pinakels. Een verdieping hoger is de carrousel te zien in een slanke zuilengalerij met bogen, omgeven door een reeks slank gevormde pinakels. Het geheel wordt bekroond door een torenspits en rust op een brede, gerende voet op kussenvormige pootjes.

Uurwerk
Het nagenoeg geheel ijzeren uurwerk met een gangduur van een etmaal heeft gaandwerk met balans en varkenshaarreglage, uurslagwerk, dat slaat op de grote bel en kwartierslagwerk (ondergebracht in de voet), dat elk kwartier aangeeft (resp. 1,2,3,4 keer) op een kleinere bel, eveneens in de voet. Tijdens het slaan van de kwartieren draait de carrousel met Actaion en de dieren rondom de tegengesteld draaiende Artemis. Na het slaan van het vierde kwartier volgen de uurslagen waarbij de jager Actaion zijn speer naar een opspringend konijn gooit. Het wekkerwerk is aan de zijkant van het uurwerkhuis geplaatst en kan worden opgewonden met een sleutel door een gat in de zijdeur.


Opmerking
De klok is enkele jaren geleden gerestaureerd en bevindt zich in uitermate goede staat.

Achtergrond
Nadat de klokkenmakerij zich vanuit Italië had verspreid naar Duitsland, ontstond in de Zuid-Duitse steden al spoedig een bloeiende bedrijvigheid op dit gebied, met name in de tweede helft van de 16de eeuw en het begin van de 17de. De dertigjarige oorlog (1618-48), die praktisch geheel Europa meesleurde, was een van de hoofdfactoren die het dagelijkse leven zo onder druk zetten dat dit een funeste invloed had op de klokkennijverheid, waaraan dan ook langzamerhand een eind kwam. Via Holland en in zekere mate ook Frankrijk (hugenoten) verplaatste het centrum van de klokkenmakerij zich in de tweede helft van de 17de eeuw naar Londen. Deze tafelklok werd dus gemaakt tijdens de hoogtijdagen van de Duitse uurwerkmakerskunst.

Literatuur
Klaus Maurice, Die deutsche Räderuhr, München, 1976, blz. 121, afb. 122.

Kenmerken

Herkomst Duitsland
Periode 1575
Hoogte 49 cm
Breedte 21,5 cm
Diepte 21,5 cm
Referentie 00479
Prijs op aanvraag

Informatie aanvragen

Wilt u meer weten over dit object? Vul dan aub onderstaand formulier in en ik zal contact met u opnemen.

Contactformulier

ontwerp & realisatie: Mecano.nl creatieve communicatie